Ludwik Holesz urodził się 11 sierpnia 1921 roku w Szerokiej (obecnie dzielnica Jastrzębia-Zdroju) na Górnym Śląsku. Był najstarszym z sześciorga rodzeństwa; po śmierci matki wspomagał ojca w prowadzeniu domu i gospodarki. Dzieciństwo spędził w wiejskiej dolinie, którą nazywał Ptasią – tam, pośród traw, paproci i ptaków, pasąc krowy sąsiadów, strugał swoje pierwsze figurki zwierząt. To miejsce stało się dla niego stałą inspiracją; w 1937 roku, w wieku 16 lat, namalował swój pierwszy obraz. W czasie okupacji został wywieziony wraz z bratem na przymusowe roboty do Niemiec. Trafił do niemieckich gospodarzy, którzy z czasem zaczęli go traktować jak członka rodziny; przymusowo wcielony do Wehrmachtu, został postrzelony w nogę i do końca życia borykał się z bezwładem lewej stopy.
Do Polski wrócił w 1945 roku. W Świerklanach Dolnych poznał Agnieszkę Rojek, z którą ożenił się po dwutygodniowej znajomości. Przez 10 lat samodzielnie budował dom przy ulicy Kucharzówka 38, wykonując wszystkie prace murarskie, ciesielskie, malarskie i stolarskie. Zawodowo pracował jako cieśla w Przedsiębiorstwie Budowy Szybów, a następnie jako górnik dołowy w kopalni „Moszczenica” w Jastrzębiu-Zdroju- z zakładem pozostał związany aż do emerytury w 1979 roku.
Kluczowym momentem w twórczości Ludwika Holesza było odkrycie odciśniętych w kamiennym łupku węglowym skamielin paproci karbońskich. „Spójrz, to całe życie”- powiedział wówczas do żony. Początkowo odrysowywał skamieliny na papierze, w który zawinięte było jego górnicze śniadanie, i szkicował na workach po cemencie. Pierwsze obrazy, czarno-białe, malował na starych prześcieradłach farbami własnej roboty- mieszaniną sadzy z pokostem, pędzlami z końskiego włosia. W 1963 roku żona kupiła mu pierwsze profesjonalne farby olejne (zieloną, czerwoną, fioletową, żółtą i białą), co zapoczątkowało prawdziwy rozkwit jego twórczości. Z czasem Holesz wprowadzał do karbońskiego lasu gady, płazy i fantastyczne stwory; kolorystyka ewoluowała od czarno-białej w kierunku pełnej gamy czerwieni i zieleni. Malował także wizje kosmiczne- kolonizację innych galaktyk, loty międzygwiezdne.
Pierwsza indywidualna wystawa prac Ludwika Holesza odbyła się w 1966 roku w Teatrze Ziemi Rybnickiej. Prawdziwy przełom nastąpił w 1968 roku, gdy wystawił w krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej. Uczestniczył w około 70 wystawach w kraju i za granicą- na Słowacji, w Austrii, Niemczech, Anglii, Danii, Francji i Hiszpanii. Zdobył złoty medal na Światowej Wystawie Sztuki. 4 grudnia 1984 roku (w Barbórkę) otworzył w swoim domu Galerię Sztuki Rodziny Holeszów, której patronem została KWK „ZMP” w Żorach; jedno pomieszczenie zaaranżował na wyrobisko górnicze udekorowane rzeźbami. Galerię odwiedzali goście z całego świata- w tym Szymon Kobyliński, Agnieszka Osiecka, ministrowie i dygnitarze zagraniczni.
Otrzymał liczne odznaczenia: odznakę Zasłużonego dla Rozwoju Województwa Katowickiego oraz tytuł Zasłużonego Działacza Kultury (1979), Sztandar Pracy II klasy (1980), tytuł Zasłużonego dla Gromady Świerklany Dolne (1982). Namalował około 2500 obrazów. Jego prace znajdują się w zbiorach muzealnych w Krakowie, Warszawie, Zabrzu, Bytomiu, Katowicach, Rybniku, a także w Wiedniu, Berlinie, Mediolanie, Paryżu, Londynie, Moskwie i Oslo. Wśród prywatnych właścicieli obrazów Holesza są królowa Elżbieta II, książę Walii (obecnie król Karol III), papież Jan Paweł II oraz kanclerze Niemiec Helmut Schmidt i Helmut Kohl.
Ludwik Holesz zmarł 13 lutego 1999 roku w Świerklanach. Od 2000 roku Szkoła Podstawowa nr 1 w Świerklanach nosi jego imię. W 2016 roku Muzeum Górnośląskie w Bytomiu zorganizowało wystawę „Kiedy węgiel był zielony”, której towarzyszyła książka z opracowaniami paleobotanicznymi Doroty Nalepki i Marii Barbackiej z Instytutu Botaniki PAN- identyfikującymi konkretne prehistoryczne rośliny ukryte w wizjach malarza.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kim był Ludwik Holesz?
Ludwik Holesz (1921-1999) był jednym z najwybitniejszych polskich malarzy nieprofesjonalnych XX wieku, samoukiem ze Świerklan Dolnych na Górnym Śląsku, na co dzień górnikiem kopalni „Moszczenica” w Jastrzębiu-Zdroju. Zainspirowany odciskami paproci karbońskich w węglu, stworzył wizjonerski język malarski przedstawiający świat sprzed 300 milionów lat oraz wizje kosmiczne. Namalował około 2500 obrazów, jego prace znajdują się w kolekcjach królowej Elżbiety II, króla Karola III i Jana Pawła II.
Co malował Ludwik Holesz?
W twórczości Ludwika Holesza dominują wizje karbońskiego lasu- paprocie drzewiaste, widłakowce, kalamity, sigilarie, skrzypy, prehistoryczne gady i płazy, fantastyczne stwory. Drugim wielkim tematem są wizje kosmiczne: kolonizacja innych galaktyk, loty międzygwiezdne, obce planety. Kolorystyka Holesza ewoluowała od czarno-białej (sadza + pokost) w kierunku pełnej, bogatej gamy czerwieni, zieleni, fioletu, żółci i bieli.
Jak rozpoznać obraz Ludwika Holesza?
Obrazy Ludwika Holesza cechuje charakterystyczna, wizjonerska ikonografia prehistoryczna- fantazyjne przedstawienia paproci drzewiastych, gadów i płazów, „dziwne stwory” prehistoryczne. Kolorystyka intensywna, dekoracyjna, nasycona czerwieniami i zieleniami. Sygnatura zwykle „Holesz L.” lub „Ludwik Holesz” w rogu obrazu z datą.
Ile kosztują obrazy Ludwika Holesza?
Ceny obrazów Ludwika Holesza są zróżnicowane i zależą od formatu, okresu powstania (najbardziej cenione są prace z pełnej gamy kolorystycznej po 1963 roku) oraz stanu zachowania. Prace pojawiają się na aukcjach w kraju i za granicą (m.in. paryska aukcja z 2020 roku). Po indywidualną wycenę konkretnej pracy zapraszamy do kontaktu z Galerią Sztuki Plac Zamkowy.
Gdzie kupić obrazy Ludwika Holesza?
Obrazy Ludwika Holesza pojawiają się regularnie na polskim rynku aukcyjnym. W Galerii Sztuki Plac Zamkowy oferujemy zweryfikowane prace artysty. Zapraszamy do kontaktu w sprawie aktualnej oferty.