Maja Berezowska (właściwie Maria Berezowska, pseudonim „Ditto”) urodziła się 13 kwietnia 1893 roku w Baranowiczach na terenie ówczesnego Imperium Rosyjskiego (dziś Białoruś). W dokumentach zdarzały się także daty 1892 i 1898- artystka lubiła zmieniać własną metrykę, co znajdujemy potwierdzone we wszystkich rzetelnych źródłach. Była córką Edmunda Berezowskiego, inżyniera i podpułkownika armii rosyjskiej, jednego z budowniczych kolei transsyberyjskiej, później tytularnego generała brygady Wojska Polskiego, oraz Janiny z Przecławskich. Dzięki pracy ojca w młodości zwiedziła całą Rosję- od Syberii po Kijów i dorzecze Dniepru.
Wykształcenie artystyczne rozpoczęła w prywatnej szkole plastycznej Mikołaja Michałowskiego w Petersburgu (1908-1909). Następnie studiowała w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (1910-1912) pod kierunkiem Józefa Pankiewicza – kluczowego dla polskiej sztuki nauczyciela, którego pracownia wyszkoliła całe pokolenia polskich kolorystów. Studia kontynuowała w Monachium (1913) oraz w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych. Pierwsza indywidualna wystawa Berezowskiej odbyła się w 1916 roku w Kijowie. W 1918 roku wyszła za mąż za Kazimierza Grusa- malarza, karykaturzystę i scenografa, redaktora graficznego lwowskiego „Szczutka”; to on zaszczepił w niej fascynację karykaturą jako pełnoprawną dziedziną sztuki. Małżeństwo zakończyło się rozwodem około 1926 roku.
W dwudziestoleciu międzywojennym Berezowska zdobyła sławę jako ilustratorka i karykaturzystka. Publikowała w „Cyruliku Warszawskim”, „Szpilkach”, „Szczutku”. Pracowała także jako scenografka, projektując kostiumy dla gwiazd scen rewiowych: Hanki Ordonówny, Zuli Pogorzelskiej, K. Niewiarowskiej, J. Madziarówny; oraz dla operetek („Cygańska miłość”, „Cnotliwa Zuzanna”, „Targ na dziewczęta”) i kabaretów (poznańska „Różowa Kukułka” 1931-1932). Była członkinią prestiżowej grupy artystycznej „Rytm”. W latach 1933-1936 przebywała w Paryżu, gdzie publikowała w „Le Figaro”, „Le Rire” i „Ici Paris” odnosząc międzynarodowe sukcesy jako rysowniczka i karykaturzystka.
W 1935 roku w „Ici Paris” ukazał się jej cykl karykatur wyśmiewających Hitlera pod prześmiewczym tytułem „Miłostki słodkiego Adolfa”. Ambasada niemiecka w Paryżu pozwała ją za obrazę głowy państwa- proces zakończył się symboliczną grzywną, ale Niemcy wpisali Berezowską na czarną listę. Po powrocie do Polski w 1936 roku Berezowska ukrywała się na prowincji po wybuchu II wojny światowej. W styczniu 1942 roku, w wyniku donosu, została pojmana przez gestapo w Warszawie i osadzona na Pawiaku. W maju 1942 roku, oficjalnie za znieważenie Hitlera, została skazana na karę śmierci i przewieziona do niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Spędziła tam trzy lata; cudem przeżyła eksperymenty medyczne. Nawet w obozie tworzyła- rysowała portrety współwięźniarek (upiększając je, by rodziny nie zamartwiały się złym wyglądem), sceny obozowe (m.in. „Cela 47″, „Kibel”, „Kontrola czystości”, „Jadwiga Kopijowska przemawiająca przed rozpoczęciem szopki noworocznej w Ravensbrück”), wykonywała kukiełki i stroje dla obozowych szopek bożonarodzeniowych. W obozie zaprzyjaźniła się z Jadwigą Kopijowską „Szałanką”.
W kwietniu 1945 roku, w wyniku pertraktacji prowadzonych przez Międzynarodowy oraz Szwedzki i Duński Czerwony Krzyż, została wywieziona z Ravensbrück do Szwecji wraz z około 7500 innymi więźniarkami. Po kilkumiesięcznej rekonwalescencji, w czerwcu 1946 roku, wróciła do Polski. Zamieszkała w Warszawie przy ulicy Wołoskiej 82/86b m. 46 (po jej śmierci w tym mieszkaniu urządzono muzeum artystki). Po wojnie kontynuowała działalność ilustratorską i satyryczną, publikując m.in. w „Nowej Kulturze” i „Przekroju”. Jej erotyczne rysunki nie pasowały jednak do warunków socrealizmu, gdzie nagość, wyzwolona kobiecość i otwarta seksualność stanowiły obyczajowe tabu- coraz częstszym motywem jej powojennych prac stały się kwiaty, które równie mocno kochała. Wolny czas spędzała w ogrodach działkowych naprzeciwko domu; po jej śmierci 15 września 1978 roku Zarząd zmienił ich nazwę na Pracowniczy Ogród Działkowy im. Mai Berezowskiej.
Wśród ilustracji książkowych Mai Berezowskiej znajdują się prace do „Szachu i matu” oraz „Lancelot i królowa za szachownicą” Ludwika Niemojowskiego, „Wielkiego Mourawi” Anny Antonowskiej (1956), „Żywych kamieni” Wacława Berenta i „Piórka” Jana Sztaudyngera. Katalogi jej wystaw ukazały się m.in. w 1947 i 1950 roku. Znane prace późne: „W garderobie” (1968). W 2018 roku Małgorzata Czyńska opublikowała biografię „Berezowska. Nagość dla wszystkich” (wyd. Czarne). Maja Berezowska zmarła 31 maja 1978 roku w Warszawie. Została pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach; pogrzeb odbył się na koszt Ministerstwa Kultury i Sztuki.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kim była Maja Berezowska?
Maja Berezowska (1893-1978) była polską malarką, graficzką, karykaturzystką i scenografką, nazywaną „pionierką polskiej erotyki artystycznej”. Uczennica Józefa Pankiewicza na krakowskiej ASP (1910-1912), gwiazda „Cyrulika Warszawskiego” i „Szpilek”, członkini grupy „Rytm”. W 1935 roku opublikowała w paryskim „Ici Paris” cykl karykatur Hitlera „Miłostki słodkiego Adolfa”-za co w 1942 roku została skazana przez Niemców na karę śmierci i osadzona w obozie Ravensbrück, gdzie cudem przeżyła. Pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Co malowała Maja Berezowska?
W twórczości Mai Berezowskiej dominują subtelne akty kobiece i sceny miłosne, sceny buduarowe, portrety kobiet, karykatury polityczne i społeczne (m.in. cykl „Miłostki słodkiego Adolfa”), sceny teatralne i kabaretowe, kwiaty (motyw dominujący w okresie powojennym) oraz ilustracje literackie do dzieł Ludwika Niemojowskiego, Wacława Berenta („Żywe kamienie”), Jana Sztaudyngera („Piórka”). Zachowały się także jej rysunki z Pawiaka i Ravensbrück- portrety współwięźniarek, sceny obozowe.
Jak rozpoznać obraz Mai Berezowskiej?
Obrazy Mai Berezowskiej cechuje dekoracyjny, secesyjno-art décowski linearyzm, subtelna paleta pasteli, jasny nastrój sensualnej beztroski, delikatna erotyka, umiejętność uchwycenia kobiecej gracji jednym zamaszystym ruchem pióra. Sygnatura zwykle „M. Berezowska” lub „Maja Berezowska”; czasem pseudonimem „Ditto”. Charakterystyczne techniki: akwarela, rysunek piórem.
Ile kosztują obrazy Mai Berezowskiej?
Ceny obrazów Mai Berezowskiej są zróżnicowane i zależą od techniki (olejne kompozycje osiągają wyższe wyceny niż akwarele i rysunki), okresu powstania, tematu i proweniencji. Prace przedwojenne i paryskie są szczególnie poszukiwane; ilustracje książkowe oraz karykatury dostępne są w niższym przedziale cenowym. Po indywidualną wycenę konkretnej pracy zapraszamy do kontaktu z Galerią Sztuki Plac Zamkowy.
Gdzie kupić obrazy Mai Berezowskiej?
Obrazy Mai Berezowskiej pojawiają się regularnie na polskim rynku aukcyjnym w domach aukcyjnych. W Galerii Sztuki Plac Zamkowy oferujemy zweryfikowane prace artystki.