Rafał Marceli Ludwik Fortunat Józef Malczewski urodził się 24 października 1892 roku w Krakowie, przy ulicy Batorego, jako drugie dziecko Jacka Malczewskiego- jednego z największych polskich symbolistów, ówczesnego profesora krakowskiej ASP- oraz Marii z Gralewskich. Był bratem starszej o cztery lata Julii. Ukończył krakowskie gimnazjum św. Jacka. Na Uniwersytecie Wiedeńskim studiował filozofię (studiował m.in. Freuda i psychoanalizę), architekturę i agronomię- nie ukończył jednak żadnego z tych kierunków. W latach 1910-1915, uprawiając narciarstwo wysokogórskie w Alpach w towarzystwie Ferdynanda i Walerego Goetlów oraz Aleksandra i Kazimierza Schielów, zainteresował się poważnie górami. Malarstwo poznał głównie w atelier swojego ojca, obserwując Jacka Malczewskiego przy pracy- sam pisał, że później uświadomił sobie, jak głęboko jego twórczość jest pochodna od pejzaży ojca.
W październiku 1917 roku, po tragicznej wspinaczce na południowej ścianie Zamarłej Turni w Tatrach, gdzie zginął jego towarzysz wspinaczkowy Stanisław Bronikowski (a sam Malczewski przez całą noc, przywiązany do haka, oczekiwał na pomoc ratowników TOPR), zawarł związek małżeński z Bronisławą Dziadosz- reemigrantką z USA, nauczycielką angielskiego, starszą od niego o cztery lata i wówczas w ciąży. Miesiąc później na świat przyszedł ich syn Krzysztof; później córka Zofia. Małżeństwo było nieudane. W 1918 roku Rafał został jednym z pierwszych członków Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR); prowadził kursy narciarskie, pracował jako dziennikarz sportowy „Przeglądu Sportowego”. W latach 1917-1939 mieszkał na stałe w Zakopanem- początkowo na Małem Żywczańskiem, potem w „Czerwonym Dworze” przy ulicy Kasprusie, wreszcie w willi „Marysin” przy ulicy Zamoyskiego, którą kupił dla nich Jacek Malczewski.
Malczewski był centralną postacią zakopiańskiej bohemy artystycznej dwudziestolecia. Bliski przyjaciel Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego), Kornela Makuszyńskiego i Karola Szymanowskiego (dalekiego krewnego przez matkę Jacka Malczewskiego). W sierpniu 1925 roku wraz z Januszem Kotarbińskim i Witkacym projektował dekoracje do przedstawienia „W małym dworku” Witkacego. Publikował w „Wiadomościach Literackich” i „Ilustrowanym Kurierze Codziennym”; napisał sztuki teatralne (m.in. niewystawioną „Piwo w proszku”) oraz scenariusz do filmu narciarskiego „Biały ślad” (1932, reż. A. Krzeptowski). Był autorem licznych felietonów zakopiańskich i tatrzańskich, m.in. książki „Od cepra do wariata” oraz „Narkotyk gór. Nowele tatrzańskie”. Od 1934 roku był członkiem Stowarzyszenia Artystów Polskich „Rytm”.
Malczewski wystawiał od 1919 roku, po raz pierwszy indywidualnie w 1924 roku w Warszawie (w Salonie Czesława Garlińskiego); w tym samym roku wystawiał wspólnie z Witkacym. Kolejne wystawy indywidualne odbyły się m.in. w Zakopanem (1926), Warszawie (1928, 1929, 1935, 1938), Krakowie (1930, 1932), Łodzi (1935), Katowicach (1938). Prezentował swoje prace także za granicą; na Międzynarodowym Biennale w Wenecji (1932), w Berlinie, Helsinkach, Los Angeles, Nowym Jorku i Moskwie. W 1937 roku otrzymał złoty medal na paryskiej Międzynarodowej Wystawie „Sztuka i Technika” oraz Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury.
W grudniu 1939 roku, po wybuchu II wojny światowej, Malczewski przedarł się przez Słowację, Węgry i Włochy do Paryża, gdzie pisał w tygodnikach „Wiadomości Polskie” i „Polska Walcząca”. W 1940 roku, przez Hiszpanię i Portugalię, wyjechał do Brazylii. W styczniu 1941 roku wylądował w Rio de Janeiro. Przez dwa lata pobytu wystawiał akwarele z widokami Rio, stanu Paraná i jego stolicy Kurytyby. W 1942 roku przeniósł się przez USA do Ottawy; jeszcze w tym samym roku osiadł na stałe w Montrealu, gdzie miał pierwszą kanadyjską wystawę w tamtejszym Museum of Art. Inspiracje do obrazów olejnych znajdował w podróżach po Kanadzie i USA sponsorowanych przez kanadyjską kolej.
Po śmierci pierwszej żony Bronisławy w 1953 roku Rafał ożenił się z Zofią Mikucką. W 1953 roku doznał udaru mózgu, który skutkował częściowym paraliżem i zmusił go do porzucenia malarstwa olejnego; kontynuował twórczość akwarelową. W 1962 roku otrzymał nagrodę plastyczną paryskiej „Kultury” Jerzego Giedroycia. W 1959 roku, na zaproszenie córki Zofii Malczewskiej-Kondrackiej, odwiedził Polskę- mimo ogromnej tęsknoty za Zakopanem i Tatrami nie zdecydował się jednak wrócić na stałe. Opis podróży i motywy tej decyzji zawarł we „Wspomnieniach z Polski” opublikowanych w londyńskich „Wiadomościach”. Od 1961 roku był na utrzymaniu córki. Rafał Malczewski zmarł 15 lutego 1965 roku w Montrealu i został tam pochowany. Prace artysty znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem oraz w kolekcjach kanadyjskich i polskich prywatnych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania:
Kim był Rafał Malczewski?
Rafał Malczewski (1892-1965) był polskim malarzem, pisarzem, taternikiem i narciarzem, synem wielkiego symbolisty Jacka Malczewskiego. W latach 1917-1939 mieszkał w Zakopanem, gdzie należał do centralnych postaci miejscowej bohemy artystycznej. Przyjaźnił się z Witkacym, Kornelem Makuszyńskim i Karolem Szymanowskim. Członek Sekcji Teatru Formistycznego, Towarzystwa „Sztuka Podhalańska” i „Rytmu”. Ratownik TOPR. Laureat złotego medalu w Paryżu (1937) i Złotego Wawrzynu PAL (1937). Po wybuchu II wojny światowej wyemigrował do Brazylii, następnie Kanady; zmarł w Montrealu.
Co malował Rafał Malczewski?
W twórczości Rafała Malczewskiego dominują krajobrazy tatrzańskie i podhalańskie, panoramy Tatr z niezwykłych perspektyw, sceny narciarskie i taternickie, małomiasteczkowe pejzaże, widoki industrialnego Górnego Śląska (kopalnie, huty), a od 1940 roku także sceny z Brazylii (Rio de Janeiro, Paraná, Kurytyba) oraz z Kanady. Malczewski pracował głównie w oleju i akwareli; po udarze mózgu w latach 50. tworzył tylko akwarele.
Jak rozpoznać obraz Rafała Malczewskiego?
Obrazy Rafała Malczewskiego cechuje charakterystyczna świadoma prymitywizacja formy- uproszczone bryły, syntetyczna linia, geometryczne uporządkowanie pejzażu z niezwykłej, niemal panoramicznej perspektywy. Kolorystyka jasna, czysta, dekoracyjna; nastrój poetycki, niekiedy bajkowy. Widoczne wpływy kubizmu i futuryzmu w kompozycji. Sygnatura zwykle „R. Malczewski” w rogu obrazu.
Ile kosztują obrazy Rafała Malczewskiego?
Ceny obrazów Rafała Malczewskiego są zróżnicowane i zależą od techniki, okresu (najbardziej cenione są kompozycje zakopiańskie z lat 1920-1939), formatu i proweniencji. Duże pejzaże tatrzańskie oraz sceny narciarskie osiągają najwyższe wyceny; akwarele podróżnicze z Brazylii i Kanady dostępne są w segmencie średnim. Po indywidualną wycenę konkretnej pracy zapraszamy do kontaktu z Galerią Sztuki Plac Zamkowy.
Gdzie kupić obrazy Rafała Malczewskiego?
Obrazy Rafała Malczewskiego pojawiają się regularnie na polskim rynku aukcyjnym- w renomowanych domach specjalizujących się w polskim malarstwie dwudziestolecia międzywojennego i sztuce emigracyjnej. W Galerii Sztuki Plac Zamkowy oferujemy zweryfikowane prace artysty. Zapraszamy do kontaktu w sprawie aktualnej oferty.